De vijfde discipline

De kunst en praktijk van de lerende organisatie

Auteurs: Peter M. Senge

Doelgroep: Adviseurs, managers, Trainers, HR managers.

Senge beschrijft vijf disciplines voor lerende en effectieve organisaties. De belangrijkste hiervan is de vijfde discipline systeemdenken. Dit is een methode om processen in teams en organisaties te analyseren. Zeer toepasbaar, een echte eye-opener voor het begrijpen van de systemen die in teams actief zijn.

Thijs Rijnbergen

Beschrijving

De vijf disciplines:

  1. Systeemdenken
  2. Persoonlijk meesterschap
  3. Mentale modellen
  4. Gemeenschappelijke visie
  5. Teamleren


De essentie van systeemdenken valt uiteen in twee aspecten: het zien van onderlinge verbanden in plaats van een lineaire opeenvolging van oorzaak en gevolg, en het zien van processen van verandering in plaats van momentopnames. Het concept van terugkoppeling staat daarbij centraal en laat zien hoe acties elkaar kunnen versterken of dempen. Vanuit het systeemdenken geldt dat iedere actie zowel een oorzaak als gevolg is van andere acties. De implicatie hiervan is dat iedereen verantwoordelijk is voor de problemen die binnen een systeem (bijvoorbeeld een team) ontstaan.

Een andere implicatie is dat omvangrijke acties door demping soms weinig effect sorteren, maar dat kleine acties door versterking ook enorm invloedrijk (hefboomwerking) kunnen zijn. Daar komt nog bij dat het vaak enige tijd duurt voordat het effect van acties zichtbaar wordt als gevolg van vertragingen.

Archetypen systemen

Een nadere analyse van het gedrag van systemen leidt tot de ontdekking dat bepaalde patronen steeds terugkeren. Door deze patronen te “zien” en te erkennen is het mogelijk om op een relatief simpele manier invloed op deze systemen uit te oefenen. Senge laat zien dat veel van deze patronen terug te brengen zijn tot een aantal “archetypen”:

Balansproces met vertraging

  1. Grenzen aan de groei
  2. Afschuiven van de last
  3. Doelverlaging
  4. Escalatie
  5. Succes krijgt wie succes heeft
  6. Tragedie van de gemeenschappelijke weide
  7. Lapmiddelen die niet werken
  8. Groei en onderinvestering


Het centrale idee bij deze archetypen is dat elk van deze zichzelf versterkende processen op een schematische manier kan worden weergegeven. Senge reikt hierbij een taal aan (symbolen) om deze procesbeschrijvingen te maken.

Deze processen zijn terug te vinden in teams. Inzicht in deze processen geeft de mogelijkheid om met relatief simpele interventies grote veranderingen in beweging te zetten. Daarbij bieden de processen een hulpmiddel bij het aangaan van een dialoog in het team.

Praten over de processen is de manier om aan teamontwikkeling te werken.

Ontwikkel je teams

Teambelevingsonderzoek

Op basis van deze analyse wordt direct duidelijk wat je te doen hebt om je team beter te laten samenwerken en beter te laten presteren. Inclusief 50 werkvormen om gericht aan de slag te gaan met de ontwikkeling van jouw team.

ZelforganisatieScan

Bij het werken in zelforganiserende teams is het belangrijk om teams zelf inzicht te geven in de sterke en te ontwikkelen punten in hun samenwerking. Versterkt de zelfstandigheid van je teams en gebruik de informatie om de teams beter te faciliteren.

Teamrolanalyse

Ter voorbereiding op een teamtraining, teamcoaching of eigen teamdag vullen je teamleden deze 360° Teamrol Talentanalyse in. Zo weet je wie welke talenten heeft en welke rollen het beste kan vervullen. Ook leer je hoe je team in elkaar zit en waar je op moet letten.