Zelforganiserende teams — Werkzame ingrediënten
Opdrachtgeverschap en opdrachtnemerschap
Bij zelforganisatie verschuift de relatie tussen management en team. Niet langer baas en uitvoerder, maar opdrachtgever en opdrachtnemer — twee gelijkwaardige partijen die met elkaar onderhandelen over wat realistisch is en wie waarvoor verantwoordelijk is.
Deze verschuiving klinkt eenvoudig, maar vraagt in de praktijk een andere manier van denken — van beide kanten.
Werkzame ingrediënten voor zelforganiserende teams
Een volwassen relatie van wederzijdse afstemming
In de traditionele hiërarchische setting bepalen managers de opdracht en voeren medewerkers uit. Dat is misschien wat kort door de bocht, maar illustreert de kern: baas en uitvoerder. Medewerkers mogen er best over in gesprek gaan, maar uiteindelijk heeft de manager “het laatste woord”.
Bij zelforganisatie wil je toe naar een relatie van gelijkwaardige partners. In de psychologie wordt dit gekarakteriseerd als een Volwassene-Volwassene relatie. Twee partijen die een andere rol hebben, maar die elkaar niets kunnen opleggen.
Een illustratie: Stel ik vraag een schilder mijn huis te schilderen. Ik bepaal de kleur en wil dat het voor de winter klaar is. De schilder geeft aan pas in de lente beschikbaar te zijn en twee weken nodig te hebben. Onder die voorwaarden kan hij leveren — en aan mij de keus. We onderhandelen als gelijkwaardigen.
Zo werkt het ook in zelforganiserende teams. Door de autonomie van een team serieus te nemen, ontstaat eigenaarschap.
Waarom dit in de praktijk een uitdaging is
In organisaties die met zelforganiserende teams én een managementlaag erboven werken, is deze manier van werken vaak lastig. Managers hebben soms niet eens door dat een team een opdracht of teamdoel aanneemt waar ze eigenlijk niet achter staan. Of er wordt vanuit de supportorganisatie (HR of Finance) een werkmethode opgelegd.
Daarom is het voor teams belangrijk om grenzen aan te geven — ook als dat ongemakkelijk voelt. Zeg regelmatig nee. Onderhandel over teamdoelen en opdrachten. Vraag een teamcoach om hulp als dat gesprek moeilijk is.
Hoe ontwikkel je opdrachtgeverschap?
Goed opdrachtgeverschap
Goed opdrachtgeverschap gaat over heldere doelen en kaders aangeven én de feedback hierop vanuit de teams serieus nemen. Daarnaast heeft de opdrachtgever een coachende rol: antwoorden niet voorkauwen, maar het team helpen en leren om zelf antwoorden te vinden.
Tip: Bespreek deze rolverdeling met elk team. Start met wat zij van het management in de rol van opdrachtgever mogen verwachten. Ga daarna in gesprek over wat jullie van het team verwachten.
Goed opdrachtnemerschap
Goede opdrachtnemers doen hun best om de opdracht te zien vanuit het perspectief van het management en in het grotere geheel van de organisatie. Ze stellen kritische vragen, gaan als gelijkwaardige partij in dialoog en nemen geen opdracht aan die ze niet waar kunnen maken.
Tip: Bespreek ook dit met het management. Start met wat zij als prettige manier van afstemmen ervaren, en geef daarna aan wat jullie als team nodig hebben.