Gratis online cursus voor leidinggevenden
De teamreisCursus teamontwikkeling voor leidinggevenden
Zeven korte modules over teamontwikkeling. Je volgt Team Stroom, een team van negen mensen. Jij bent hun nieuwe leidinggevende. Je kiest, ziet wat er gebeurt, en vertaalt het naar je eigen team.
Aan het eind heb je een werkkaart: wat je gaat doen, wanneer, en hoe.
Team Stroom
IIlse al twintig jaar in dienst
MMo nieuw en enthousiast
PPriya stelt scherpe vragen
KKees stil, maar ziet veel
LLotte de planner
…en vier collega’s die je vanzelf leert kennen.
JJij sinds drie maanden hun leidinggevende
Je route. Elke halte kleurt als je die module doet.
Wat speelt er het meest in jouw team?
Goed om te weten: deze pagina onthoudt niets. Ververs je hem, dan begin je opnieuw. Print of bewaar je werkkaart voordat je stopt.
1Groep of team?OpenGedaan
Team Stroom
Maandagoverleg. Iedereen doet een rondje: wat heb ik deze week. Na twintig minuten kijkt Mo op zijn telefoon. Dan zegt Ilse, al twintig jaar in dienst:
IIlse: “Dit overleg is eigenlijk voor jou, hè? Zodat jij weet wat wij doen.”
Wat doe jij?
De kern
Niet elke groep onder één leidinggevende is een team. Een team heeft een doel dat je alleen samen haalt, mensen die elkaar nodig hebben, en een gedeelde verantwoordelijkheid.
Mist dat, dan is het een werkgroep. Niets mis mee. Maar dan helpt teamontwikkeling weinig. Begin dan bij de vraag: waarom zijn wij samen?
Zo zeg je het
“Wat kunnen we deze week alleen samen voor elkaar krijgen?”
“Van wie heb jij iets nodig om je werk goed te doen?”
Verdieping voor wie meer wil
Jouw team
Hoe sterk hebben jouw mensen elkaar nodig om hun doel te halen?
nauwelijksheel sterk
Eerder een werkgroep. Begin bij de vraag wat jullie samen willen bereiken.
Eerder een werkgroep. Zoek de momenten waarop het werk van de een dat van de ander raakt.
Half-half. Maak zichtbaar waar jullie van elkaar afhangen.
Een echt team. Dan loont investeren in samenwerking.
Een echt team. Dan loont investeren in samenwerking.
Pak je dit op? Vink aan. Het komt in je werkkaart onderaan.
2Teams groeien in fasenOpenGedaan
Team Stroom
Na de verhuizing naar een nieuwe afdeling is het onrustig. In het overleg zegt Priya, die altijd scherpe vragen stelt:
PPriya: “Niemand heeft ons gevraagd hoe wij dit willen.”
Twee collega’s knikken. Het wordt stil.
Wat doe jij?
De kern
Elk team doorloopt fasen. Tuckman en Wheelan beschrijven vergelijkbare fasen: van aftasten, via strijd, naar afspraken en presteren.
Het belangrijkste inzicht: strijd is geen teken dat het misgaat. Het is een teken dat het team echt wordt. En teams gaan terug: een verhuizing, reorganisatie of nieuwe collega zet ze vaak een fase terug.
Zo zeg je het
“Ik merk dat dit schuurt. Dat mag. Wat zit erachter?”
“Wat hebben jullie nodig om hier samen uit te komen?”
Verdieping voor wie meer wil
Jouw team
Waar staat jouw team nu?
Pak je dit op? Vink aan. Het komt in je werkkaart onderaan.
3Kijk onder de waterlijnOpenGedaan
Team Stroom
Voor de derde keer is de weekplanning niet op tijd ingevuld. Lotte, de planner, zucht:
LLotte: “Ik stop ermee om er steeds achteraan te gaan.”
Wat doe jij?
De kern
Wat je ziet, is maar een deel. Boven de waterlijn: taken, afspraken, overleg. Daaronder: aannames, gevoelens en ongeschreven regels.
Maakt een nieuwe afspraak geen verschil? Dan zit de oorzaak meestal onder water. Vraag eerst wat het lastig maakt, voordat je iets nieuws afspreekt.
Oefen: boven of onder de waterlijn?
Zo zeg je het
“Wat maakt het lastig om dit te doen, in de praktijk?”
“Wat gebeurt er eigenlijk als iemand dit niet doet?”
Verdieping voor wie meer wil
Jouw team
Welke afspraak in jouw team wordt steeds niet nagekomen? Welke ongeschreven regel zou erachter kunnen zitten?
Pak je dit op? Vink aan. Het komt in je werkkaart onderaan.
4Vier dimensies: waar schuurt het?OpenGedaan
Team Stroom
Het team is moe. Mo stelt voor om te gaan bowlen. Maar in de wandelgangen hoor je vooral iets anders:
KKees: “Ik weet nooit wie er nou beslist over de roosters.”
Wat doe jij?
De kern
Een team werkt goed als vier dingen op orde zijn: bestaansrecht, inrichting, dynamiek en omgeving. Schuurt het, dan zit het meestal in één of twee daarvan.
De klassieke fout: werken aan de sfeer (dynamiek) terwijl het probleem in de inrichting zit. Kijk dus eerst wáár het schuurt.
Zo zeg je het
“Als je één ding in onze samenwerking mocht regelen, wat zou dat zijn?”
Verdieping voor wie meer wil
Jouw team
Welke signalen herken je in je eigen team?
Bestaansrecht
Doel en richting
Hier schuurt hetInrichting
Rollen, taken, overleg, besluiten
Hier schuurt hetDynamiek
Vertrouwen, aanspreken, conflict
Hier schuurt hetOmgeving
Klanten, andere teams, de organisatie
Hier schuurt hetPak je dit op? Vink aan. Het komt in je werkkaart onderaan.
5Veiligheid en elkaar aansprekenOpenGedaan
Team Stroom
Aan het eind van het overleg vertelt Kees, heel zacht, dat hij vorige week een klant verkeerd heeft geïnformeerd. Er valt een stilte. Iedereen kijkt naar jou.
KKees: “Ik wilde het toch even zeggen.”
Wat doe jij?
De kern
Een team leert alleen als mensen fouten durven melden en elkaar durven aanspreken. Amy Edmondson noemt dat psychologische veiligheid. Het is geen gezelligheid. Het is de zekerheid dat je niet wordt afgestraft als je iets lastigs zegt.
Jij hebt hier de grootste invloed. Niet door te zeggen dat het veilig is, maar door hoe je reageert op slecht nieuws. Het team kijkt daar heel precies naar.
Zo zeg je het
“Dank je dat je dit zegt.”
“Wat hebben we nodig om dit op te lossen?”
“Ik heb deze week zelf ook iets laten liggen.”
Verdieping voor wie meer wil
Jouw team
Wanneer heeft iemand in jouw team voor het laatst een fout gemeld? Hoe reageerde jij?
Pak je dit op? Vink aan. Het komt in je werkkaart onderaan.
6Jouw rol verandert meeOpenGedaan
Team Stroom
Het team draait beter. Na een half jaar vraagt Ilse:
IIlse: “Moeten we alles nog steeds eerst aan jou voorleggen?”
Wat doe jij?
De kern
Er is niet één goede stijl van leidinggeven aan een team. Wat werkt, hangt af van de fase. Eerst richting, later ruimte.
Twee valkuilen: te lang sturen omdat het goed voelt, en te vroeg loslaten omdat je in zelforganisatie gelooft. Allebei laten het team in de steek.
Klik op een fase: wat heeft het team dan van jou nodig?
Hulpmiddel: de beslisruimte
Zet per onderwerp (rooster, verlof, werkverdeling, klantafspraken) een kruisje. Schuif elk kwartaal één onderwerp naar links.
Zo zeg je het
“Wat hebben jullie nu van mij nodig? En wat juist niet?”
Verdieping voor wie meer wil
Jouw team
Welke rol speel jij nu vooral? Past die bij de fase van je team?
Pak je dit op? Vink aan. Het komt in je werkkaart onderaan.
7Van afspraak naar gewoonteOpenGedaan
Team Stroom
Na een goed gesprek spreekt het team af: “We gaan elkaar vaker aanspreken.” Iedereen is enthousiast.
MMo: “Dit gaat echt verschil maken!”
Hoe maak je deze afspraak sterk?
De kern
Goede voornemens stranden bijna altijd, ook in teams. Dat ligt niet aan onwil, maar aan de aanpak.
Wat wel werkt: maak het klein en zichtbaar. Kies het moment (als dit gebeurt, dan doen we dat). En houd het twaalf weken vol, want een gewoonte vormen duurt gemiddeld ruim twee maanden.
Het voorbeeld van Team Stroom: als de planning dinsdag niet is ingevuld, dan spreekt Lotte diegene dezelfde dag aan.
Nu jij: bouw een als-dan-afspraak voor je eigen team.
Zo zeg je het
“Op welk moment moet dit gebeuren? Wie doet wat?”
“Lukte het deze week? Wat hielp, wat zat in de weg?”
Verdieping voor wie meer wil
Jouw team
Pak je dit op? Vink aan. Het komt in je werkkaart onderaan.
✓Eindcheck: wat is blijven hangen?OpenGedaan
Het resultaat
Jouw werkkaart
Deze kaart bouwt zich op uit jouw keuzes. Vul de vier velden in en print hem, of sla hem op als pdf.
sterke keuze gemaakt gedaan, kijk nog eens naar het gevolg nog niet gedaan
Wat speelt er
Kies bovenaan wat er in je team speelt.
Je team werkt vooral naast elkaar.
Er is onrust of weerstand in je team.
Afspraken worden niet nagekomen.
Je team leunt te veel op jou.
Kies in module 2 de fase van je team.
Fase: Aftasten. Geef richting: maak doel, rollen en werkwijze helder.
Fase: Strijd. Blijf staan: maak verschillen bespreekbaar in plaats van te sussen.
Fase: Afspraken. Stap terug: laat het team zelf afspraken maken. Vraag meer, vertel minder.
Fase: Presteren. Geef ruimte: bewaak koers en grenzen, en daag uit.
Waar het schuurt
Vink in module 4 de signalen aan die je herkent.
Bestaansrecht. Begin bij het doel: waarvoor zijn wij er, en hoe weten we dat we het goed doen?
Inrichting. Spreek af wie wat beslist, en hoe.
Dynamiek. Werk aan vertrouwen en aanspreken. Begin bij je eigen voorbeeld.
Omgeving. Haal de buitenwereld binnen: nodig een klant of ander team uit in je overleg.
Wat je gaat doen, en hoe
Nog niets aangevinkt. Vink in een module aan wat je wilt oppakken.
Bespreek waarvoor jullie elkaar nodig hebben
- Vraag in het overleg: welk doel halen we alleen samen?
- Laat iedereen eerst zelf een antwoord opschrijven. Lees ze dan voor.
- Vat samen in één zin en hang die op.
Zo open je het: “Wat kunnen we alleen samen voor elkaar krijgen?”
Bespreek de fasen met je team
- Laat de vier fasen zien, op een flip-over of scherm.
- Iedereen zet een sticker bij de fase waar het team nu staat.
- Vraag door op de verschillen.
Zo open je het: “Waar zie jij ons staan, en waaraan merk je dat?”
Vraag eerst wat een afspraak lastig maakt
- Kies één afspraak die steeds niet lukt.
- Vraag zonder oordeel wat het lastig maakt.
- Pas de afspraak pas daarna aan, samen.
Zo open je het: “Wat maakt het lastig om dit te doen, in de praktijk?”
Laat je team de vier dimensies scoren
- Doe een gratis teamscan, of laat iedereen per dimensie een cijfer geven.
- Bespreek de dimensie met de grootste verschillen.
- Kies samen één verbeterpunt.
Zo open je het: “Waar zitten we het verst uit elkaar, en waarom?”
Deel zelf iets wat niet goed ging
- Kies een echte fout of twijfel van de afgelopen weken.
- Vertel wat er gebeurde en wat je ervan leerde.
- Vraag wie het herkent. Laat de stilte even bestaan.
Zo open je het: “Ik heb deze week zelf ook iets laten liggen. Dit leerde ik ervan.”
Bedank wie een fout of zorg meldt
- Let twee weken op elk moment dat iemand iets lastigs meldt.
- Zeg eerst dank je, dan pas de inhoud.
- Kijk na twee weken terug: melden mensen meer?
Zo open je het: “Dank je dat je dit zegt.”
Vraag wat je team van jou nodig heeft
- Stel de vraag in het overleg of een-op-een.
- Vraag ook wat je juist moet loslaten.
- Kies één ding en vertel het team wat je gaat doen.
Zo open je het: “Wat hebben jullie nu van mij nodig? En wat juist niet?”
Eén als-dan-afspraak, twaalf weken lang
- Kies samen één klein gedrag en het moment waarop het moet gebeuren.
- Zet elke week vijf minuten terugblik in de agenda.
- Na twaalf weken: vier het, of stel bij.
Zo open je het: “Lukte het deze week? Wat hielp?”
Jouw als-dan-afspraak
Bouw in module 7 je eigen als-dan-afspraak.
Als aan het begin van het werkoverlegiemand een afspraak niet nakomtwe een klus hebben afgerondiemand een idee of zorg inbrengt…, dan noemen we één ding dat beter kanspreken we diegene dezelfde dag aanblikken we vijf minuten terugvraagt eerst iemand door, voordat er gereageerd wordt….
Maak het concreet
Kies één ding. Eén ding goed doen werkt beter dan vijf dingen half.
Klaar? Print deze pagina (Ctrl+P, of op je telefoon: Delen → Afdrukken). Alleen je werkkaart komt op papier.
Over deze cursus
Gemaakt door Thijs Rijnbergen, organisatiepsycholoog en teamcoach. Hij begeleidt al ruim twintig jaar teams in onderwijs, overheid en bedrijfsleven, met een focus op eigenaarschap, zelforganisatie en high performance teams.
Je mag deze cursus vrij doorsturen aan collega-leidinggevenden. Ze hebben alleen de link nodig.
Waarop deze cursus is gebaseerd
- Tuckman (1965) en Wheelan (2005): ontwikkelingsfasen van groepen en teams.
- Edmondson (1999): psychologische veiligheid en teamleren.
- Hackman en Wageman (2005): de rol van teamcondities en coaching.
- Gollwitzer en Sheeran (2006): als-dan-plannen vergroten de kans dat een voornemen gedrag wordt.
- Lally e.a. (2010): een gewoonte vormen duurt gemiddeld ruim twee maanden.
- Het model van de vier dimensies van effectieve teams, zoals uitgewerkt op teamontwikkeling.net.
Verder na de cursus
Even sparren?
Zit je met een vraag over jouw team?
Wil je hier meer over weten? Of wil je eens sparren over jouw teamontwikkelvraag? Neem contact op met Thijs. Geen verkooppraatje. Gewoon een goed gesprek over wat jouw team nodig heeft.
Handig: neem je werkkaart erbij. Dan kun je meteen de diepte in.
Of laat hier een berichtje achter
Een paar regels is genoeg. Thijs neemt zelf contact met je op.